Starship Flight 15: SpaceX-ის რაკეტა ორბიტაზე, ბუსტერი კი ზღვაში ჩავარდა

13 ნოემბერს ილონ მასკის კომპანიამ SpaceX-მა ტეხასიდან კიდევ ერთხელ აუშვა Starship — ყველაზე დიდი რაკეტა, რაც ადამიანს ოდესმე აუშენებია. ეს იყო Starship Flight 15, ანუ რაკეტის მე-15 სატესტო ფრენა. ამჯერად მიზანი ძალიან დიდი იყო: რაკეტის ორივე ნაწილი უკან უნდა დაბრუნებულიყო და გაშვების კოშკს ისინი თავისი „ხელებით” უნდა დაეჭირა. ხომალდი ორბიტაზე წარმატებით გავიდა, ბუსტერმა კი გეგმა ვერ შეასრულა. ქვემოთ მარტივად გიყვებით, რა მოხდა.

მოკლედ: Starship Flight 15 ციფრებში

• რაკეტის გაშვება: 13 ნოემბერი, ტეხასის დროით 16:47 (თბილისით 14 ნოემბერს, 02:47)
• ადგილი: SpaceX-ის ბაზა Starbase, ტეხასი, აშშ
• რაკეტა: Super Heavy ბუსტერი (Booster 22) და Starship ხომალდი (Ship 42)
• სიმაღლე: 124 მეტრი — დაახლოებით 40-სართულიანი შენობის ტოლი
• ტვირთი: 26 ახალი Starlink V3 ინტერნეტ-სატელიტი
• ორბიტა: დედამიწიდან დაახლოებით 275 კილომეტრის სიმაღლეზე
• ფრენის ხანგრძლივობა: დაგეგმილი იყო დაახლოებით 22 საათი

რა იყო Starship Flight 15-ის მიზანი

ჩვეულებრივ, რაკეტა მხოლოდ ერთხელ გამოიყენება: ფრენის შემდეგ ის ოკეანეში ვარდება ან იწვება. SpaceX-ს უნდა, რომ Starship თვითმფრინავივით მუშაობდეს — დაფრინდეს, დაბრუნდეს და ისევ აფრინდეს. ასე კოსმოსში ფრენა ბევრად იაფი გახდება.

Starship ორი ნაწილისგან შედგება:

• Super Heavy ბუსტერი — ქვედა ნაწილი, 72 მეტრი. ის რაკეტას ზემოთ აწევს და შემდეგ უკან ბრუნდება.
• Starship ხომალდი — ზედა ნაწილი, 52 მეტრი. ის ორბიტაზე მიდის და ტვირთი მიაქვს.

გეგმის მიხედვით, ბუსტერი გაშვების კოშკთან უნდა დაბრუნებულიყო და კოშკის ორ დიდ „ხელს” უნდა დაეჭირა. ხომალდი კი ორბიტაზე დაახლოებით 22 საათის ფრენის შემდეგ უნდა დაბრუნებულიყო და ისიც კოშკს უნდა დაეჭირა. რაკეტის ორივე ნაწილის დაჭერა ერთ ფრენაზე აქამდე არასდროს უცდიათ.

რა მოხდა რაკეტის გაშვებისას

რაკეტა უპრობლემოდ აფრინდა. ბუსტერი ხომალდს გამოეყო, ხომალდმა კი გზა გააგრძელა და ორბიტაზე გავიდა. ორბიტაზე Starship-მა 26 ახალი თაობის Starlink V3 სატელიტი გაუშვა. ეს სატელიტები ძველებზე დიდი და ძლიერია და მთელ მსოფლიოში უფრო სწრაფ ინტერნეტს მოიტანს.

რატომ ვერ დაიჭირეს Super Heavy ბუსტერი

ბუსტერი უკან, კოშკისკენ უნდა წამოსულიყო. მაგრამ მისმა ბორტ-კომპიუტერმა მართვისა და ნავიგაციის სისტემაში პრობლემა აღმოაჩინა და დაჭერა თავად გააუქმა. ეს უსაფრთხოების წესია: თუ რამე წესრიგში არ არის, ბუსტერი კოშკს არ უახლოვდება. ამიტომ ის მექსიკის ყურეში, ზღვაში ჩავარდა და დავარდნისას აფეთქდა.

ეს იყო ბუსტერის ახალი, მესამე ვერსიის (V3) დაჭერის პირველი ცდა. ძველი ვერსიის ბუსტერები SpaceX-ს უკვე არაერთხელ დაუჭერია. კომპანია ახლა შეისწავლის, რა მოხდა.

როდის დაბრუნდება Starship ხომალდი

ხომალდი დედამიწის ირგვლივ ბრუნავს. მისი დაბრუნება დაგეგმილია 14 ნოემბერს, ტეხასის დროით დაახლოებით 15:20-ზე — თბილისით 15 ნოემბერს, დაახლოებით 01:20-ზე. თუ ყველაფერი რიგზე იქნება, ხომალდი მექსიკისა და სამხრეთ ტეხასის თავზე დაეშვება და კოშკი მის დაჭერას შეეცდება. ორბიტიდან დაბრუნებული ხომალდის დაჭერას აქამდე არასდროს უცდიათ. თუ დაჭერა სახიფათო იქნება, ხომალდი ოკეანეში დაეშვება.

დაჭერის შედეგს ამ სტატიაში დავამატებთ.

რატომ არის Starship მნიშვნელოვანი

• იაფი ფრენები: თუ რაკეტა მთლიანად ბრუნდება, ყოველ ჯერზე ახლის აშენება აღარ მოუწევთ.
• მთვარე: NASA Starship-ს ასტრონავტების მთვარეზე დასაშვებად გეგმავს.
• მარსი: ილონ მასკის მთავარი ოცნებაა, რომ ეს რაკეტა ერთ დღეს ადამიანებს მარსზე წაიყვანს.

წინა, მე-14 ფრენაზე Starship-მა პირველად მიაღწია ორბიტას. ამის შესახებ წაიკითხეთ ჩვენს სტატიაში: SpaceX-ის Starship-მა პირველად მიაღწია ორბიტას.

როგორ დავინახოთ Starlink-ის სატელიტები ცაზე

გაშვებიდან პირველ დღეებში ახალი Starlink-ის სატელიტები ცაზე ერთ ხაზად, „მატარებელივით” მიდიან. ასეთი მატარებელი ზოგჯერ საქართველოს ციდანაც ჩანს — მზის ჩასვლის შემდეგ ან ამოსვლამდე, როგორც ერთმანეთის მიყოლებით მოძრავი კაშკაშა წერტილები. მათ დასანახად ტელესკოპი არ გჭირდებათ, საკმარისია ბნელი ადგილი და სუფთა ცა.

მთვარის კრატერებისა და სატურნის რგოლების დასანახად კი ტელესკოპი დაგჭირდებათ. თუ არ იცით, რომელი აირჩიოთ, გამოიყენეთ ჩვენი ტელესკოპის შერჩევა ან ნახეთ ყველა ტელესკოპი.

ხშირად დასმული კითხვები

რა არის Starship Flight 15?

SpaceX-ის Starship რაკეტის მე-15 სატესტო ფრენა. რაკეტის გაშვება 2026 წლის 13 ნოემბერს, ტეხასში მოხდა.

მიაღწია თუ არა Starship-მა ორბიტას?

კი. ხომალდი ორბიტაზე გავიდა და 26 Starlink V3 სატელიტი გაუშვა.

რა დაემართა ბუსტერს?

Super Heavy ბუსტერმა სისტემის პრობლემის გამო კოშკთან დაბრუნება თავად გააუქმა და მექსიკის ყურეში ჩავარდა.

რამდენად დიდია ილონ მასკის რაკეტა?

Starship 124 მეტრია — ეს ყველაზე დიდი და ძლიერი რაკეტაა, რაც ოდესმე აუშენებიათ.

ვისია Starship?

Starship ამერიკულ კომპანია SpaceX-ს ეკუთვნის, რომელიც ილონ მასკმა დააარსა.

წყაროები: Spaceflight Now, CNBC, Associated Press / Phys.org.