SpaceX-ის Starship-მა პირველად მიაღწია ორბიტას: რაკეტა, რომელიც მთვარესა და მარსს გვიახლოებს

2026 წლის 28 სექტემბერს კოსმოსური ინდუსტრიის ისტორიაში ახალი ფურცელი გადაიშალა: SpaceX-ის გიგანტურმა რაკეტამ Starship-მა პირველად მიაღწია დედამიწის ორბიტას. ეს იყო რაკეტის მე-14 სატესტო ფრენა და პირველი, რომელიც კოსმოსში ორბიტული სიჩქარით დასრულდა. ამ სტატიაში გიყვებით, რა მოხდა ფრენისას, რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი და რა კავშირი აქვს მას მთვარესთან და მარსთან.

როგორ ჩაიარა Starship-ის პირველმა ორბიტულმა ფრენამ

რაკეტა ტეხასში, SpaceX-ის ბაზა Starbase-დან აფრინდა თბილისის დროით დაახლოებით 16:46-ზე. Starship ყველაზე დიდი და ძლიერი რაკეტაა, რაც კაცობრიობას ოდესმე აუშენებია: მისი სიმაღლე 124 მეტრია, ანუ 40-სართულიანი შენობის ტოლი.

ფრენა იოლი არ ყოფილა. აწევისას ერთ-ერთი ძრავა ვადაზე ადრე გაითიშა, მაგრამ ფრენის მართვის ჯგუფმა გადაწყვიტა, რომ დანარჩენი ძრავები საკმარისი იყო. აფრენიდან დაახლოებით 26 წუთში მისიის ცენტრმა გამოაცხადა: „Starship ორბიტაზეა”. ხომალდი დედამიწის ირგვლივ დაახლოებით 275 კილომეტრის სიმაღლეზე, საათში 28 000 კილომეტრზე მეტი სიჩქარით ბრუნავდა.

ორბიტაზე Starship-მა ახალი თაობის 26 Starlink V3 თანამგზავრი გაუშვა, რომლებიც ინტერნეტ-ქსელს უერთდება. თავდაპირველად ფრენა 10 საათს უნდა გაგრძელებულიყო, თუმცა ინჟინრებმა სიფრთხილის გამო ის დაახლოებით სამ საათში დაასრულეს და ხომალდი წყნარ ოკეანეში ჩამოსხდა. პირველი საფეხური, Super Heavy, ფრენის დასაწყისშივე მექსიკის ყურეში ჩავიდა.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

Starship სრულად მრავალჯერადი გამოყენების რაკეტად არის ჩაფიქრებული: ორივე საფეხური უნდა დაბრუნდეს და ხელახლა გაფრინდეს, როგორც თვითმფრინავი. თუ ეს გამოვიდა, კოსმოსში ტვირთის გაგზავნა გაცილებით იაფი გახდება. შემდეგ ფრენაზე SpaceX რაკეტის გიგანტური მექანიკური „ხელებით” დაჭერას აპირებს. ილონ მასკი წარმატების შანსს „ორმოცდაათზე ორმოცდაათს ან ოდნავ უკეთესს” უწოდებს.

Starship-ის ფრენა ციფრებში

• 124 მეტრი — რაკეტის სრული სიმაღლე ორივე საფეხურით.
• მე-14 — სატესტო ფრენის რიგითი ნომერი; პირველი ორბიტული.
• 26 წუთი — დრო აფრენიდან ორბიტაზე გასვლამდე.
• 275 კმ — ორბიტის სიმაღლე დედამიწის ზედაპირიდან.
• 28 000 კმ/სთ-ზე მეტი — ორბიტული სიჩქარე, რაც დაახლოებით 8 კილომეტრია ყოველ წამში.
• 26 — ორბიტაზე გაშვებული ახალი Starlink V3 თანამგზავრი, რომლებიც უკვე მომუშავე 11 000-ზე მეტ თანამგზავრს შეუერთდა.
• ~3 საათი — ფრენის ხანგრძლივობა დაგეგმილი 10 საათის ნაცვლად.

შედარებისთვის: საერთაშორისო კოსმოსური სადგური დედამიწიდან დაახლოებით 400 კილომეტრზე ბრუნავს, მთვარე კი 384 000 კილომეტრითაა დაშორებული. მარსამდე მანძილი პლანეტების განლაგების მიხედვით იცვლება და საუკეთესო შემთხვევაშიც 55 მილიონ კილომეტრზე მეტია. ამიტომ ორბიტაზე გასვლა მხოლოდ პირველი საფეხურია იმ გრძელ გზაზე, რომელიც Starship-ს წინ აქვს.

გზა მთვარისკენ და მარსისკენ

NASA-ს Artemis-ის პროგრამაში Starship-ის განსაკუთრებული ვერსია ასტრონავტების მთვარეზე დასაშვებ მოდულად არის შერჩეული. 2027 წლის Artemis III-ის მისიაზე მოდულის დედამიწის ორბიტაზე გამოცდა იგეგმება, ასტრონავტების მთვარეზე დაშვება კი Artemis IV-ით, 2028 წელს ან უფრო გვიან.

მარსი კი თავიდანვე Starship-ის მთავარი მიზანი იყო. მასკის გეგმით, სწორედ ასეთი ხომალდები წაიყვანენ ადამიანებს წითელ პლანეტაზე. ამისთვის ჯერ ორბიტაზე საწვავის გადატუმბვა და ხომალდის დაბრუნება-დაჭერა უნდა ისწავლონ, თუმცა 28 სექტემბრის ფრენა ამ გზაზე აუცილებელი პირველი ნაბიჯი იყო.

როგორ დავაკვირდეთ კოსმოსს სახლიდან

Starship-ის ფრენას საქართველოდან ვერ დავინახავთ, მაგრამ კოსმოსი ყოველ ღამე ჩვენს თავზეა. კარგი ტელესკოპით მთვარის კრატერებს და მთებს დეტალურად დაინახავთ, მარსი კი მოწითალო დისკოდ გამოჩნდება. თანამგზავრების ჯაჭვი, მათ შორის Starlink-ისაც, ხშირად შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს: ის მზის ჩასვლიდან ცოტა ხანში ცაზე მოძრავი მბზინავი წერტილების რიგივით გამოიყურება.

თუ დაკვირვების დაწყება გინდათ, ნახეთ როგორ ავირჩიოთ ტელესკოპი დამწყებთათვის და გაეცანით ტელესკოპების კატალოგს Astroman-ში. კოსმოსის ახალი ერა უკვე დაიწყო და მისი ნაწილი შეიძლება თქვენს ეზოშიც დაიწყოს.